ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ, ਤੇਰੇ ਭਾਣੇ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ॥
ਵਿਚਿ ਦੁਨੀਆ ਸੇਵ ਕਮਾਈਐ ॥ (ਅੰਗ 26)
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਆਪਨੇ ਫਰਜ਼ (duty) ਪੂਰੇ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿੱਜੀ ਮੁਕਤੀ (personal salvation) ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ (universal salvation) ਮੁਕਤੀ ਬਾਰੇ ਹੈ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:
ਨੀਚਾ ਅੰਦਰਿ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਨੀਚੀ ਹੂ ਅਤਿ ਨੀਚੁ ॥ ਜਿਥੈ ਨੀਚ ਸਮਾਲੀਅਨਿ ਤਿਥੈ ਨਦਰਿ ਤੇਰੀ ਬਖਸੀਸ ॥ (ਅੰਗ 15)
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਈਚਾਰੇ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਲੋਕਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ (cultural conservative) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਭਲਾਈ ਰਾਜ (welfare state), ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ (socialism) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਲਾਈ ਰਾਜ ਇੱਕ ਅਕੁਸ਼ਲ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਭਲਾਈ ਰਾਜ (welfare state), ਸਮਾਜਵਾਦ (socialism), ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਿੱਜੀ (private), ਸਵੈ-ਇੱਛਤ (voluntary), ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ (non-governmental), ਦਾਨ-ਅਧਾਰਤ (donation based) ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾ ਤਾਂ ਦਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਭਲਾਈ ਰਾਜ। ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪੈਸੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਫੀਸ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਨਾਲ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਕੱਪੜੇ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਮੁਫ਼ਤ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਖਪਤਕਾਰੀ (consumerism) ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਜਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਕੇ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਭੱਜਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ।
