ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਜਾਂ ਇਸਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਆਣੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਘਾਟ ਨਚੀਜਾ ਹੈ। 'ਲੀਡਰ ਦੀ ਘਾਟ' ਬਹਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਅਪਨੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਿਮੇਵਾਰੀ ਉਤਾਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਸੂਰ ਕਾਰਨ ਹਨ। , ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ 'ਉੱਚ ਜਾਤੀ' ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 80 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ 80% ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਰਣਨੀਤਕ ਗਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਭਾਰਤ ਦੇ 'ਉੱਚ ਜਾਤੀ' ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚਾਣਕਿਆ-ਨੀਤੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਨੇਰੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ (dark psychology) ਦੀ ਹੋਮੇ ਨੂੰ ਲਕੋਂਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ (political culture) ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੀਰਜੀ ਸਿਆਸਤ (ਨਿਜੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੇ ਜਾਨ ਪਛਾਨ) ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦੀ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਮਲਹੋਤਰਾ) ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ।
"ਜਿਹੜੇ ਸਿੱਖ ਮੌਕੇ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਾੜੀ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੈ।" (Penderel Moon, 'The Viceroys Journal', p. 427)
ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਛੱਡਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸੀ।" (Tara Singh, "Meri Yaad: an autobiography")
ਇੱਕ 'ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ' ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ? 'ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ' ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਕਿਉਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ? ਇੱਕ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਹੈ।ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਛੱਡਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਸੀ।" (Tara Singh, "Meri Yaad: an autobiography")
ਹੈਨਰੀ ਕਿਸਿੰਗਰ ਨੇ ਆਪਨੀ ਕਿਤਾਬ 'ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕੇ ਅੱਜ ਦੇ ਆਗੂ "ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਸਵੈ-ਧੋਖੇ (self deception and propaganda) ਦੁਆਰਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ... ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵਡੀ global ਤਾਕਤਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਡੀਪ ਸਟੇਟ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਆਗੂ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਡੂੰਘੇ narcissim ਅਤੇ ਹੋਮੇ ਕਾਰਨ ਅਪਨੇ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਸਿੱਖ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੁਦ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸ਼ੱਕ ਤੇ ਨਫਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਅਪਨੇ ਹੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ 'ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ' ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਗੂ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਇਸਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਆਗੂ Witch Doctors (ਠਗ ਬਾਬੇ, ਆਇਨ ਰੈਂਡ) ਹਨ। "ਠਗ ਬਾਬੇ... ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ।" ਠਗ ਬਾਬੇ, "...ਕੰਮ ਲਈ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਯੋਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ"।
ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤਾਕਤ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਗੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2024 ਲਈ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਦੇਸ਼ [ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ] ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ" ਲਈ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਿੱਖ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ, ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ (bureaucrats), ਟੈਕਨੋਕਰੇਟਾਂ (technocrats) ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਰੱਖੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿਓ ਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕਰੋ। ਸਟੀਵ ਜੌਬਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਕਾਬਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਬਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਤੇ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਸਕਣ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ"।
ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 'ਨਵੇਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ' (ਆਇਨ ਰੈਂਡ) ਦੇ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ - ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ "ਤਰਕ, ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ... ਅੱਜ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦ, ਪਰਉਪਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ" ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਾਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀਵਾਦੀ ਪੂੰਜੀਪਤੀਆਂ (Libertarian Capitlists) ਅਤੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ (rational analysts) ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਉੱਭਰਨਗੇ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭਟਕਾਅ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਸਕੰਕ ਵਰਕਸ, ਮੈਨਹਟਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਵੈਨੇਵਰ ਬੁਸ਼ ਅਤੇ ਐਨ.ਡੀ.ਆ.ਰਸੀ., ਲੀ ਕੁਆਨ ਯੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਪਾਲਿਸੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਟੈਂਪਲੇਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 'ਸਿਸਟਮ ਸੋਚ' (System Thinking) ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਓ (ਸੰਗਠਨ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮੂਹ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਸਮੂਹ)। ਇਹ motivation, ਟੀਚੇ, ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
"ਟੀਚੇ (Goals) ਹਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਸਟਮ ਜੇਤੂਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" (ਸਕਾਟ ਐਡਮਜ਼)
"ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ (goals) ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।" (ਜੇਮਜ਼ ਕਲੀਅਰ, ਐਟੋਮਿਕ ਹੈਬਿਟਸ)
"ਸਫਲ ਲੋਕ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਹੋ ਸਕਣ।" (ਸੈਲੀ ਮਿਲਰ)
ਸਿਸਟਮ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਆਉਟਪੁੱਟ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
"ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਟੀਚਿਆਂ (goals) ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।" (ਜੇਮਜ਼ ਕਲੀਅਰ, ਐਟੋਮਿਕ ਹੈਬਿਟਸ)
"ਸਫਲ ਲੋਕ ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਹੋ ਸਕਣ।" (ਸੈਲੀ ਮਿਲਰ)
ਸਿਸਟਮ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂਡ ਜਾਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਆਉਟਪੁੱਟ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
